است، يعني خداوند متعال نوع انسان و جن را آفريد و آن ها را مكلف به انجام امر و نهي گرداند و حجت را بر آن ها برپا داشت و عقل را كه مايه تفكر و درك است به آن ها بخشيد و دلايل و نشانه هاي آشكار را كه به وسيله دقت در آن ها تذكر و يادآوري و عبرت حاصل مي گردد را برايشان برپا نمود، شب و روز را برايشان مسخر گرداند و آيات متعدد از خورشيد و ماه و ستارگان و زمين و درياها و باران و گياه و روزي فراوان را يكي پس از ديگري نشانه اي براي هدايت مقرر نمود. چنان كه مي فرمايد:( أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَادًا ﴿﴾وَالْجِبَالَ أَوْتَادًا ﴿﴾وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا ﴿﴾وَجَعَلْنَا نَوْمَكُمْ سُبَاتًا ﴿﴾وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا)[2] «آيا زمين را مهد آسايش خلق نكرديم و كوه ها را ستون و نگهبان آن نساختيم و شما را زن و مرد قرار نداديم و خواب را براي شما مايه استراحت نگردانيديم» و مي فرمايد:(أَفَلَمْ يَنظُرُوا إِلَى السَّمَاء فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِن فُرُوجٍ﴿﴾وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ)[3] «آيا به آسمان بالاي خود نمي نگرند كه چگونه آن را بنايي محكم نموده و مزين گردانده طوري كه هيچ شكاف و خللي در آن راه ندارد و زمين را نمي نگرند كه آن را بگسترانديم و در آن كوه هاي محكم قرار داديم و انواع گياهان زيبا و باطراوت را از آن برويانديم». و مي فرمايد:(وَعْدَ اللَّهِ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ وَعْدَهُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ)[4] «وعده پروردگارت است و خداوند خلاف وعده خويش انجام نمي دهد گرچه بيشتر مردم روم نمي دانند». و امثال اين آيات كه حاوي دلايل و براهين هستند، بسيارند.

بسياري از دانشمندان در جاهليت و اسلام متوجه اين امر شدند و فهميدند كه اين نظام هستي آفريننده و مدبري كه در آن تصرف مي كند را داراست چنان كه مورخان خطبه قیس بن ساعده ايادي را در جاهليت آورده اند كه از جمله مسائل مذكور در آن اين است كه گويد: خداوند داراي ديني است و من آن را از ديني كه مردم بر آن هستند دوست تر دارم و داراي پيامبري است كه زمان بعثت آن نزديك است و هم چنين حكايت زيد بن عمرو بن نفيل را بيان داشته اند كسي كه بت پرستي را رها نمود و خوردن گوشت حيوانی را که به هنگام ذبح نام غیر خدا را بر آن برده بودند ، حرام مي دانست و اين در حالي است كه او  در عصر جاهلیت زندگی می کرد . در اين مورد ابن المعتز گويد:

فيا عَجَبـا كَيْـفَ يُعْصـى الإِلَـهُ * * *  أَمْ كَيْــفَ يْجحـدُهُ الجاحِـدُ

وفـي كُـلِّ شــيءٍ لـهُ آيَــةٌَ  * * *  تَــدُلُّ عَلَى أَنَّــهُ وَاحِـــدُ

وَلَـــهُ فــي كُلِّ تَحرِيكَـــةٍ َ* * *  وَتَسْـكِينَةٍ أَبــَدا شَـاهــِدُ

«در شگفتم كه چون معبود را نافرماني مي كند يا چگونه انكار كننده آن را انكار مي نمايد»

«در هر چيز نشانه اي وجود دارد كه دلالت بر وحدانيت او مي نمايد»

«و در هر حركت و سكوني كه روي مي دهد براي او شاهدي وجود دارد».

با اين همه نشانه و دلايل واضح باز پروردگار سبحان ما را به خود وانگذاشته بلكه رسولان را مبعوث و كتاب ها را نازل و هر آن چه را برايشان نازل كرده است توضيح داده و بيان فرموده است تا مردم بعد از آمدن رسولان حجتي بر خداوند نداشته باشند چنان كه مي فرمايد:﴿وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اُعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ وَمِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ﴾[5] «به تحقيق در ميان هر امتي رسولاني را مبعوث داشتيم تا مردم خدا را عبادت كنند و از طاغوت دوري گزينند، آن گاه بعضي را خداوند هدايت فرمود و بعضي نيز مستحق گمراهي شدند حال در زمين سفر كنيد و نبگريد كه عاقبت اهل تكذيب به كجا انجاميد».

و در حديث مرفوع از طريق زيد بن ثابت و ابي بن كعب وارد است كه رسول خدا صلي الله عليه وسلم فرمود:«لو أن الله عذَّب أهل سماواته وأهل أرضه لعذبهم وهو غير ظالم لهم، ولو رحمهم لكانت رحمته أوسع من أعمالهم»[6]«اگر خداوند ساكنان آسمان ها و زمين را عذاب مي‌نمود، بدون اين كه بدان ها ظلمي كرده باشد اين كار را انجام مي داد ولي اگر بدان ها رحم كند، رحمت او بر اعمال آن ها برتري دارد و وسيع تر است».

و از آن جهت كه نوع بشر را خداوند متعال براي عبادت خلق كرده است لذا بر آن ها واجب است كه متدين به توحيد پروردگار و ملزم به اطاعت و فرمانبري پيامبرش باشند بنابراين هركس از پيامبر خدا اطاعت نمايد و به رسالتش شهادت دهد و شريعتش را بپذيرد از جمله اهل بهشت است و هركس از او نافرماني كند و متدين به غير اسلام باشد از جمله اهل آتش است.

پروردگار متعال به وسيله رسول ما محمد مصطفي صلي الله عليه وسلم رسالت نبوت را به پايان رساند و دين و شريعتش را خاتمه شرايع گرداند و او را به سوي همگي مردم بلكه به سوي جن و انس مبعوث داشت. در حديث صحيح وارد است كه فرمود:«كل أمتي يدخلون الجنة إلا من أبى، قيل: ومن يأبى يا رسول الله؟ قال: من أطاعني دخل الجنة، ومن عصاني فقد أبى »[7] «امت من جملگي وارد بهشت مي گردند مگر كسي كه روي گرداند. گفته شد: چه كسي است كه روي مي گرداند؟ فرمود: هركس مرا اطاعت كند وارد بهشت مي شود و هركس مرا نافرماني كند به تحقيق كه او روي گردانده است».

خداوند متعال انواعي از شياطين را بر انسان ها گماشته است چنان كه مي فرمايد:﴿أَلَمْ تَرَ أَنَّا أَرْسَلْنَا الشَّيَاطِينَ عَلَى الْكَافِرِينَ تَؤُزُّهُمْ أَزًّا﴾ [8] «آيا ندانسته كه ما شيطان ها را به سوي كافران فرستاده تا آن ها را به سوي سركشي در كفر سوق داده و مانع هدايتشان گردند». از جمله آن ها نفس امر كننده به بدي و نفس سرزنش كننده و اميال و آرزوهايي است كه فرد را نابينا و ناشنوا مي گردانند و از جمله شهواتي است كه در افتادنش موجب ميل به سوي آن مي گردد هر چند حرام و به وسيله عقل و دين مضر تشخيص داده شدند.

از رسول خدا صلي الله عليه وسلم ثابت است كه فرمود:«حفت الجنة بالمكاره، وحفّت النار بالشهوات»[9] «بهشت با سختي ها و آتش با شهوات و اميال پوشانده شده است». به همين خاطر چيز عجيبي نيست كه تعداد كمي براي اسلام سر فرود آورده و به آن متدين گشته اند گرچه دين فطرت و عقل سليم است اما به خاطر وجود امورات منصرف كننده اهل اسلام نسبت به بقيه كمترند و در بسياري از موارد خداوند متعال اكثريت را به كم علمي و بي خردي توصيف مي فرمايد چنان كه آمده است:﴿وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ﴾[10]و﴿بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ﴾[11].

من مقاله اي را چون ردي بر فردي كه مقاله اش را در زمينه تحسين ادياني كه مشركان اعم از يهود و نصاري و هندوها و ديگران به آن ملتزم و متدين هستند نوشته است و بعيد مي داند كه خداوند مشركان را عذاب نمايد، نگاشته ام. رد مذكور را بعضي از روزنامه هاي محلي منتشر كرده بودند بعضي از برادران دوست داشتند تا آن را در يك رساله كوچك چاپ كنم و مسائلي را به آن بيفزايم. اين درخواست را جواب دادم تا عموم از آن بهره گيرند. خداوند متعال توفيق دهنده و ياري كننده است و صلي الله عليه محمد و آله و صحبه وسلم.

عبدالله بن عبدالرحمن الجبرين

[1] ذاريات 56

[2] نبأ 6-10

[3] ق 6-7

[4] روم 6

[5] نحل 36

[6] أخرجه أبو داود برقم (4699) في السنة، باب: في القدر. وابن ماجه برقم (77) في المقدمة، باب: في القدر. وأحمد في المسند: (5/185، 189) من حديث زيد بن ثابت وأبي بن كعب رضي الله عنهما.

[7] أخرجه البخاري برقم (7280) في الاعتصام بالكتاب والسنة، باب: الاقتداء بسنة رسول الله صلى الله عليه وسلم. من حديث أبي هريرة.

[8] مريم 83

[9] أخرجه البخاري برقم (6487) في الرقاق، باب: حجبت النار بالشهوات. من حديث أبي هريرة رضي الله عنه بلفظ: حجبت النار بالشهوات، وحجبت الجنة بالمكارة. ومسلم برقم (2822) في الجنة وصفة نعيمها وأهلها، من حديث أنس بن مالك رضي الله عنه، واللفظ له.

[10] اعراف 187

[11] عنكبوت 63